Het Stationsgebied in Hilversum

Stationsgebied Zuid

De zuidelijke locatie is in handen gekomen van AM Wonen. En AM Wonen heeft Tangram architekten voor de klus ingehuurd.

Tekentafel
Wie de website van Tangram Architekten bezoekt leest dat het woningbouwplan op ‘extreme dichtheid’ mikt. Het concept van verdichting is geïmporteerd uit metropolen van ontwikkelingslanden. Ontstaan uit armoede en urbanisatie. Voor Hilversum resulteert het concept in een ‘serie losse torentjes op een massieve onderbouw’. Tussen ‘ de torentjes’ komt een ‘secret place in between’. ‘ Secret place..torentjes’ ? Waar hebben we het over? De bouwhoogte is liefst 41 meter hoog. Het zal de wijde omtrek domineren. Het bestaande forse Teleac gebouw tot ukkie degraderen en gluren bij de buren in de Vitusbuurt. En hoe dol moet je zijn op secret places? Kortom hoe onthecht opereren opdrachtgevers en ontwerpers op de Hilversumse locatie?
Zij het dat de problematiek ook elders herkent zal worden. Hoogleraar architectuur- en stedenbouwgeschiedenis Auke van der Woud van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) signaleert in 2008 (Dagblad van het Noorden) bij een hoogbouw project in Hoogeveen wat exemplarisch is voor veel discussies rond hoogbouw. "Het is iets dat vooral leeft bij projectontwikkelaars, bestuurders en politici. Je belandt al snel in termen als imagoverbetering, 'landmarks' en ambitie. Maar hoogbouw is geen synoniem voor vooruitgang."

Intelligentie

Het beeld met de torens (zie afbeelding 1) heeft de gemeente naar buiten gebracht. Dus dit staat de wethouder Ruimtelijke ordening en AM wonen uiteindelijk voor ogen. Was eerder sprake van 115 woningen, nu staan 150 woningen gepland. Voor wie wordt gebouwd? Voor starters. Stuk solidariteit met minder draagkrachtigen. Klinkt sympathiek. Maar is de vorm waarin het gestalte moet krijgen ook sympathiek en intelligent? AM wonen heeft eerder op de bouwlocatie een bord opgesteld met de oproep vertel ons hoe u wilt wonen. Als illustratie op dit bord stond een eengezinswoning met een boom naast het huis. Nu de ‘torentjes’ actueel zijn rijst de vraag welke reacties AM heeft ontvangen? Spreekt uit de inzendingen een duidelijke voorkeur voor intensieve menshouderij? Dit zou een unieke uitkomst zijn.

Voormalig hoogleraar architectonisch stedenbouwkundig ontwerpen aan de TU Delft en Eindhoven Uytenhaak legt in een artikel getiteld “Die domme steden” (NRC Handelsblad 28-02-2009) uit dat “Torens bouwen niet de beste manier is om veel woningen op een klein oppervlak te krijgen.” Daarbij blijkt hij een man van de praktijk. “Bij Tuinstad de Bongerd, een wijkje in Amsterdam-Noord, verzorgde Uytenhaak zelf de uitwerking van een studie naar laagbouw in hoge dichtheid. Uitgangspunt waren de tuindorpen die in de eerste helft van de twintigste eeuw op veel plekken waren gebouwd, maar dan in een hogere dichtheid en met grotere woningen. De Bongerd bestaat uit vrijstaande gebouwen met 1, 2, 3, 4 of 8 woningen met ieder een tuin en een tuinkamer.”
Als we dit principe eens toepassen hoe zou het dan worden? Kijk eens naar de moderne of klassiekere variant: weer een echte Wilhelminastraat. En in beide gevallen met het oog op proporties die aansluiten bij Hilversum.

I Moderne variant (zie afbeelding 2)

II klassieke variant (zie afbeelding 3)

En apropos solidariteit. De Vereniging van Nederlandse gemeenten wijst op de demografische ontwikkeling van gemeenten. In dit kader noemt zij Bussum en Huizen als voorbeelden waar de bevolkingskrimp doorzet. Gevolg is dat hier het sociaal-economische draagvlak van voorzieningen onder druk komt. Zou het niet van solidariteit en een voouitziende blik getuigen als Hilversum dat de rol van centrumgemeente claimt starters deelt met naburige gemeenten? Hoeveel huisvestingsmogelijkheden voor dezelfde doelgroep is in omringende plaatsen mogelijk? In het hypothetische geval (Pearl Prognose) dat hekken rond gemeenten staan weet de wethouder in Hilversum dan voor hoeveel Hilversumse starters woonruimte nodig is?
Er is vanzelfsprekend nog een variant mogelijk op de zuid locatie: een park. Waar andere plaatsen slagen hun stationsgebieden tot steenklomp te transformeren kan Hilversum iets unieks doen. Afzien van bebouwing. Met het oog op duurzaamheid de betere zet. Eveneens met het oog op veiligheid. Want nog altijd rijden treinen met gevaarlijke stoffen door Hilversum. Gelukkig nog altijd zonder ongelukken. Toch blijft de vraag waarom in de onmiddellijke nabijheid van spoor bouwen waar gevaarlijke stoffen worden getransporteerd?
In zekere zin illustreert de parkvariant de ontmoetingsplek van waan en werkelijkheid. De waan betreft de zeepbel rond duurzaamheid van torentjes met groene randjes. De werkelijkheid is de verstikkende angst rond een financieel geformuleerde strop van een sneuvelend bouwplan.

III Parkvariant (zie afbeelding 4)

Stationsgebied Noord

De achterkant van het treinstation, het Oosterspoorplein heeft een open karakter gekregen. Het nodigt uit tot komen en gaan. Precies wat bij de functie van de locatie past. Hoe anders zal de beleving zijn als aan de voorkant, de centrum zijde, een batterij van torens het uitzicht blokkeren. Wat een warm welkom.
Hilversum kent talloze kleine voorbeelden van voorspelbare vergissingen. Van het verzonken kunstwerk op de Brink tot de middengeleider op delen van de Diependaalselaan. Zonder koersbijstelling rijst nu de vraag of Hilversum afstevent op een letterlijk en figuurlijk kollossale vergissing?




Loodswerk

De wethouder Ruimtelijke Ordening heeft haast de plannen ongeschonden door de Raad te loodsen.
“Er ligt een positief advies van de bewoners van Hilversum” wordt aan de Raad geschreven.
Bedoelt zijn zestien goedbedoelende mensen. Zij mochten niet over de kwantiteit nadenken. En dat is nu juist het sleutelwoord achter het project. Resteerde het onder grote tijddruk praten over kwaliteit. Ook wordt het consulteren van een burgerpanel in stelling gebracht. Het loont de moeite alle acht voorgelegde stellingen te lezen. De ene na de andere inkopper. Voorbeeld: “In de openbare ruimte bij het gebouw moet groen een belangrijke rol spelen”.
Zestien goedbedoelende mensen en een burgerpanel die de aandacht moeten afleiden van de roep om een overkoepelende gemeentelijke visie op hoogbouw. En in wezen de vraag voor een behoorlijke cijfermatige onderbouwing van de beoogde bouwkwantiteit. Als de wethouder de burgers echt serieus neemt duikt hij voor die vragen niet weg. Neem een voorbeeld aan de wethouder in Soest. Die laat weten” in de Gooi en Eemlander (11.11.2009): “We hebben een aantal locaties geschrapt omdat de bevolking dat wil. Dat gaat ten koste van het totaal aantal woningen dat we willen realiseren, maar die ruimte is er.” Hopelijk tevens een signaal richting Raad!

Edwin Göbbels