Aan wieg van moderne kunst

De Hermitage Amsterdam houdt halfjaarlijks nieuwe tentoonstellingen. De eerste grote tentoonstelling over het Russische Hof werd goed ontvangen. Alle inspanningen hebben wel een kleine tol gekost. In februari was het museum gesloten en stonden bezoekers voor een dichte deur. 'We hadden even een korte rustperiode nodig', verklaart directeur Ernst Veen. 'Maar dit zal nooit meer gebeuren.'

Met de tweede grote tentoonstelling pakt de Hermitage flink uit. Aanvankelijk was de opzet van het museum om een soort podium te bieden voor de werken van de Hermitage in Sint Petersburg die alleen maar in depots stonden. Het enthousiasme van Veen was echter zo groot bij het zien van deze meesterwerken dat hij de collega's uit Rusland zo ver kreeg ook werken uit de vaste collectie uit te lenen.

'We tonen nu werken uit de mooiste collecties Franse schilderkunst ter wereld. Aangevuld met beroemde Russische tijdgenoten', verklaart conservator Marlies Kleiterp. 'Dit is top of the bill, het crème de la crème. De tentoonstelling is een evenwichtige mix van een schitterende kunsthistorische presentatie, afgewisseld met educatieve informatie over Russische verzamelaars.'

Twee belangrijke verzamelaars staan centraal. Ivan Morozov (1871-1921) en Sergej Sjitsjoekin (1854-1936) brachten de Franse schilderkunst naar Rusland in hun verlangen grote maatschappelijke veranderingen teweeg te brengen. 'Deze verzamelaars geloofden in moderniteit', vertelt professor Henk van Os, mede-samensteller van de expositie. 'Zij hadden de overtuiging dat deze kunstwerken Rusland modern zou maken.'

Dit bleek aanvankelijk niet zo gemakkelijk en getuigt achteraf van hun visionaire gave. De pioniers van de moderne kunst zochten namelijk een nieuwe manier van schilderen, waarin zij zeer controversieel waren. 'Hun werken waren in eerste instantie zeker niet geliefd', stelt Van Os. 'Morozov en vooral Sjitsjoekin verzamelden dus heel gedurfd. Tegen Matisse zei Sjitsoekin ooit: het publiek is tegen u, maar de toekomst is voor u.'

Tijdens de oktoberrevolutie van 1917 werden de twee collecties onteigend en kreeg de Hermitage Sint Petersburg een groot deel ervan in beheer. Anno 2010, aan de Amstel, spatten de werken van onder meer Matisse, Picasso, Van Dongen, De Vlaminck en Kandinsky van het doek. Samen met een interessante documentaire presentatie in een van de tentoonstellingsruimtes vertellen zij het verhaal twee eigenzinnige en vooruitstrevende verzamelaars.